आजको व्यस्त जीवनमा तनाव हाम्रो दैनिक अनुभवको एउटा हिस्सा बनिसकेको छ। बिहान उठेदेखि काम, पढाइ, घरपरिवार, आर्थिक जिम्मेवारी, सम्बन्ध, सामाजिक अपेक्षा र भविष्यको चिन्तासम्म, हामी एकैदिनमा अनेक किसिमका दबाबसँग सामना गरिरहेका हुन्छौँ। विशेष गरी सहरी जीवनमा ट्राफिक, समयको अभाव, बढ्दो खर्च र कामको चापले यसलाई अझ थपेको छ।
हामी तनावलाई प्रायः कुनै ठूलो समस्या वा दुःखद घटनासँग जोडेर हेर्छौँ। जागिर गुमाउनु, आर्थिक संकट, सम्बन्धमा समस्या आउनु, स्वास्थ्य बिग्रिनु वा प्रियजन गुमाउनुजस्ता घटनाले पक्कै पनि गहिरो तनाव सिर्जना गर्न सक्छन्। तर हाम्रो मानसिक स्वास्थ्यलाई असर गर्ने तनाव सधैँ यस्ता ठूला घटनाबाट मात्र आउँदैन।
कहिलेकाहीँ दिनहुँ दोहोरिने साना साना दबाबहरूको सञ्चित प्रभाव अझ महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।
समयमै कार्यालय पुग्नुपर्ने हतार, कामको समयसीमा, परीक्षाको चिन्ता, घरको जिम्मेवारी, आर्थिक व्यवस्थापन, सामाजिक सञ्जालमा अरूसँग आफ्नो जीवनको तुलना वा परिवार र समाजको अपेक्षा, यी प्रत्येक कुरा सामान्य देखिन सक्छन्। तर यिनै कुरा लगातार थपिँदै जाँदा मन र शरीर दुवै थाक्न सक्छन्।
तनाव शरीर र मनको स्वाभाविक प्रतिक्रिया हो
तनाव आफैँमा सधैँ नकारात्मक कुरा होइन। कुनै चुनौतीपूर्ण वा दबाबपूर्ण परिस्थितिप्रति शरीर र मस्तिष्कले दिने स्वाभाविक प्रतिक्रिया हो।
सीमित तनावले कहिलेकाहीँ हामीलाई सक्रिय बनाउँछ। परीक्षाका लागि पढ्न, समयमै काम पूरा गर्न वा कठिन परिस्थितिमा छिटो निर्णय लिन यसले प्रेरित गर्न सक्छ।
समस्या तब सुरु हुन्छ, जब तनाव लामो समयसम्म रहिरहन्छ र हामीले पर्याप्त आराम तथा पुनःस्थापनाको अवसर पाउँदैनौँ।
त्यसपछि शरीर र व्यवहारले विभिन्न संकेत दिन सक्छन्, निद्रामा समस्या, निरन्तर थकान, टाउको दुखाइ, चिडचिडापन, ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ, खानपानमा परिवर्तन वा एउटै विषयबारे लगातार सोचिरहने अवस्था।
तर तनाव सबै व्यक्तिमा एउटै रूपमा देखिँदैन। कोही सानो कुरामा रिसाउन थाल्छन्, कोही असामान्य रूपमा चुप लाग्छन्। कोही मानिसबाट टाढिन खोज्छन् भने कोही आफ्नो मनमा के भइरहेको छ भन्ने सोच्न नपरोस् भनेर आफूलाई अत्यधिक व्यस्त राख्छन्।
त्यसैले बाहिरबाट सामान्य र खुसी देखिने व्यक्ति पनि भित्रभित्रै ठूलो मानसिक दबाबसँग जुधिरहेको हुन सक्छ।
“के भयो?” — “केही भएको छैन”
यो संवाद हाम्रो समाजमा नौलो होइन।
“के भयो?”
“केही भएको छैन, ठीकै छु।”
कहिलेकाहीँ हामी साँच्चिकै ठीक हुन्छौँ। तर कहिलेकाहीँ मनमा भइरहेका सबै कुरा बुझाउनुभन्दा “ठीकै छु” भन्न सजिलो हुन्छ।
अझै पनि मानसिक तनाव व्यक्त गर्दा “यति कुरामा पनि तनाव लिने?”, “धेरै नसोच” वा “अरूलाई हेर, तिमीलाई त के समस्या छ र?” भन्ने प्रतिक्रिया सुन्न पाइन्छ।
तर तनाव तुलना गर्ने विषय होइन।
एउटै परिस्थिति दुई व्यक्तिले फरक तरिकाले अनुभव गर्न सक्छन्। एउटा व्यक्तिका लागि सामान्य लाग्ने परिस्थिति अर्कोका ... ... ... ...