बाबुराम कार्की
इटहरी । खेत खनजोत नगरिकनै बाली उत्पादन गर्न सकिन्छ भन्दा अचम्म लाग्न सक्छ तर, सुनसरीका किसानहरुले खेत खनजोत नै नगरी बाली लगाएर आम्दानी गर्दै आएका छन् । किसानहरुले शुन्य खनजोत प्रविधिको प्रयोग गरेर खेती गर्दै आएका हुन् ।
परम्परागत कृषि प्रणलीमा खेतबारीमा कुनै पनि बाली लगाउनु पूर्व खेतलाई खनेर वा जोतेर माटो तयार पार्ने काम गरिन्छ । खेत जोत्नकै लागि गोरु वा रागाँ पाल्ने गरिन्थ्यो भने खेत खन्न कोदालो, फरुवाको प्रयोग हुन्थीयो । आधुनिक कृषि प्रणालीमा ट्याक्टर लगायत मेसिनरी साधनको प्रयोगबाट खेत खनजोत गर्ने गरिन्छ । वराहक्षेत्र १० कृषक श्याम कटुवालले धान काटेर बाझो बारीमै उन्नत जातको मकै रोप्नु भएको छ । उनले यसरी बाँझो खेतमै मकै रोप्न थालेको दुई वर्ष भयो । जोतेर माटो बुर्बुराउदो बनाएर मकै रोप्दै आएका कटुवालले दुई बर्षदेखि नजोती सुन्य खनजोत खेती गर्दै आएका हुन् । सुन्य खनजोत प्रविधिबाट खेति गर्दा उत्पादन पनि बढ्ने, लगानी कम लाग्ने र खेति गर्न सजिलो हुने भएकाले बाझो बारीमै मकै खेति गदै आएको छु उनले भने । उनले यस वर्ष पनि बाझो बारीमै १० कठठ् क्षेत्रफलमा मकै खेति गरेका छन् । उनी प्रतिनिधि किसान मात्र हो । वराहक्षेत्र नगरका किसानहरुले हिउँदमा धान काटेको बाझो बारीमै मकै, गँहु, लसुनलगायतका हिउँदे बालीहरु सुन्य खन्जोत प्रविधिको प्रयोग गरेर खेती गदै आएको वराहक्षेत्र नगरपालिकाका कृषि शाखाले जनाएको छ । सुरुमा त किसानले बाझो बारीमा पनि खेती हुन्छ र भन्थे, अहिले प्रायः सबै किसानहरुले खनजोत बिना नै मकै खेती गर्न थाल्नु भएको छ प्राविधिक नीर बहादुर राईले भने । जोतेर रोपेको र बाँझो खेतमा रोपेको मकै, गहुँ उत्पादनमा फरक परेपछि किसानहरु बाझो खेतमै खेती गर्न थालेका छन् । बराहक्षेत्र–९ कै जितेन्द्र कविरथले एक विघामा बाँझो बारीमै मकै खेति गरेका छन् । धान काटेपछि खाली भएको खेतमा झार मार्ने बिषादी हालेर एक हप्तापछि डोरी टाँगेर लाईको दुरी ६० सेमि र बोटबाट बोटको दुरी २५ सेमी फरकमा पश्नीको सहाराले मकै रोप्ने गरेको जितेन्द्र कविरथले बताए । मकैको बोट तीन चार पात भएछि पानी लगाउने, मल हाल्ने गरेका छाँै । बाझो बारीमा रोपेको मकैलाई गोडमेल गर्नु पर्दैन । शून्य खनजोत प्रविधि अपनाउँदा उत्पादन लागत घट्ने किसानहरु बताउछन् । प्रविधि निकै समय सान्र्दभिक रहेपनी यसमा प्रयोग गरिने कृषि यन्त्र गाउँ गाउँमा भित्री नसकेकाले किसानहरुले हातैले डोरीका माध्यमबाट दुरी कायम गरी पश्नी र हँसियाले रोपेर मकै लगायतका हिउँदे खेती गर्दै आएका छन् । मल, विउँ बढी नलाग्ने, पानी धेरै पटाउनु नपर्ने भएकाले खेती गर्न सजिलो भएको छ । कठ्ठाको आठ मन सम्म कृषकहरुले मकै फदाउदै आएका छन् ।
