ई. विष्णु बुढाथोकी
हाम्रो देश नेपालमा विकास निर्माणका काम अघि बढाइरहदा ठेकेदार र सिभिल इन्जिनियरबीचको तालमेलमा मुख्य चुनौती गुणस्तर र समय व्यवस्थापनमा देखिन्छ । ठेकेदारहरूमा प्रायः कम लागतमा काम सम्पन्न गर्न गुणस्तरमा सम्झौता गर्ने प्रवृत्ति बढ्दोछ । यस्तो प्रवृत्तिले इन्जिनियरहरूको योजना अनुसार प्राविधिक मापदण्ड पूरा गर्न कठिन हुन जान्छ । अनेक झै झमेलाले समयमै काम सम्पन्न गर्न सकिंदैन । साथै, ठेकेदार र इन्जिनियरबीच पारदर्शिता र विश्वासको अभावका कारण निर्णय प्रक्रियामा असमझदारी उत्पन्न हुन्छ । बजेट कटौती, समयमा भुक्तानी नपाउने र ठेकेदारको अनुभवको कमीले पनि तालमेलमा समस्या आउने गरेकोछ ।
स्थानीय स्तरमा ईन्जिनियरहरूको कामको महत्वप्रति बुझाइको कमीका कारण धेरैजसो निर्माण परियोजनाहरूमा अनावश्यक समस्या देखा पर्ने गरेकोछ । जनप्रतिनिधि वा स्थानीयले प्राविधिक मापदण्ड र प्रक्रियाबारे आधारभूत कुरा नबुझी हस्तक्षेप गर्दा काममा ढिलाइ र गुणस्तरमा असर पर्ने गरेकोछ । प्रायः निर्माण कार्य समयमै सम्पन्न गर्नेगरि ईन्जिनीयरले मनसाय राखे पनि आफ्नो व्यक्तिगत फाइदाका लागि गैर–प्राविधिक दबाब सिर्जना गर्ने प्रवृत्तिले परियोजनाको दिगोपनामा नकारात्मक प्रभाव पार्ने गरेकोछ । यसले इन्जिनियरहरूको निर्णय क्षमतालाई कमजोर बनाउने पनि गरेकोछ ।
नेपालमा निर्माण क्षेत्रमा भ्रष्टाचार अनि राजनीतिक हस्तक्षेपले परियोजनाको गुणस्तरमा गम्भीर समस्या सिर्जना गरेको छ । ठेक्कापट्टा प्रक्रियामा पारदर्शिताको कमी, अनियमितता र घूस लिनेदिने चलनले योग्य कम्पनी वा ईन्जिनीयरलाई अवसर नदिइने प्रवृत्ति हावी रहेको छ । साथै, राजनीतिक दबाबका कारण प्राविधिक निर्णय प्रक्रियामा अनावश्यक हस्तक्षेप हुन्छ, जसले कामको मापदण्डमा असर पर्ने गरेकोछ । निर्माण क्षेत्रमा व्याप्त यस्ता समस्याहरू समाधानका लागि कडा निगरानी, पारदर्शी नीति र प्राविधिक स्वतन्त्रताको खाँचो छ ।
नेपाली इन्जिनियरहरूको संगठन एनइओएनको भूमिका विशेष गरी इन्जिनियरिङ क्षेत्रका समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्ने र यस क्षेत्रको विकासमा योगदान पुर्याउने हो । यसले विभिन्न माध्यमहरूजस्तै सेमिनार, गोष्ठी र छलफल कार्यक्रममार्फत आवाज उठाउने काम गरेकोछ । समाजमा इन्जिनियरिङको महत्व र जिम्मेवारीको बारेमा चेतना जगाउन विभिन्न चेतनामूलक सन्देशहरू प्रवाह गर्दै आएको छ । अझै जोड दिएर भन्नु पर्दा एनइओएनले इन्जिनियरहरूको हक, अधिकार र सीपको अभिवृद्धिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै इन्जिनियरिङ पेशालाई थप सुदृढ बनाउनु पर्छ ।
